De toets: Farah Karimi Groenlinks

Zeker, er is een arsenaal aan clusterbommen afgeworpen. Ook zijn Taliban-gevangenen op brute wijze over de kling gejaagd. Geen mens kan volhouden dat er tijdens de oorlog in Afghanistan geen schendingen van elementaire mensenrechten hebben plaats gevonden. Maar toch, mevrouw Farah Karimi, dankzij de Amerikaanse bommen zijn voor veel Afghanen vrijheden als het in het openbaar optreden van de vrouw, het baardscheren van de man en het televisiekijken voor beide seksen in ere hersteld. Bent u de Amerikanen achteraf niet dankbaar voor hun ingreep?

Farah Karimi wacht lang met het antwoord, ze vindt het een erg moeilijke vraag. Tenslotte heeft haar GroenLinkse fractie een dag voor de val van Kaboel de goedkeuring aan de Amerikaanse bommenwerperij ingetrokken. ?Nou, dankbaar, ja, nee, ik weet het niet, het is nog erg ongewis hoe duurzaam de vrijheden zullen blijken. Eigenlijk moet u die vraag aan het Afghaanse volk stellen.?

?Op de televisie?, zeg ik, ?hoor ik geregeld Afghanen zeggen dat ze er heel blij mee zijn.?

?Ja?, zegt Farah Karimi. ?En dat kan ik met heel goed voorstellen ook. Voor de helft van de bevolking, voor de vrouwen, was het land één grote gevangenis. Hele generaties waren beroofd van hun toekomst.?

We zitten aan haar ontbijttafel in De Bilt naast een grote pot thee. Die middag moet Farah Karimi zich in Utrecht tegenover het GroenLinks Congres verantwoorden over het wisselvallige Afghanistanstandpunt van de fractie. Ze hoopt op weinig vragen, ze wordt er al weken lang over ondervraagd, het kan ook teveel worden.

Ons gesprek cirkelt dan al een tijdje rond het meer algemene thema van geweld en mensenrechten. Kan geweld, waar wij allen tegen zijn, een middel zijn om de mensenrechten, waar wij allen vóór zijn, te herstellen? Farah Karimi dubt er duidelijk over. Ze vertelt dat ze ten tijde van de bombardementen in Pakistan was. Ze heeft daar gezien en gehoord hoe Afghanen het Amerikaanse ingrijpen als een laatste kans zagen. Ze heeft het ook in kranten geschreven: ?Nú kan er aan het Talibanregime een einde komen! Laten we de Afghanen daar niet in verraden!? De Afghanen die ze in Pakistan sprak zeiden het met zoveel woorden: ?Onze crisis duurt al vijfentwintig jaar! Misschien is dit geweld onze laatste crisis. Daar hopen wij op.?

En toch heeft zij en haar GroenLinkse fractie toen puntje bij paaltje kwam de steun aan de bombardementen ingetrokken. Waarom?

Farah Karimi: ?Ons belangrijkste punt was de Noordelijke Alliantie. Een generaal als Dostum en de andere leiders, dat zijn ook mensenrechtenschenders en oorlogsmisdadigers. Wij vonden dat je eerst moest zorgen voor een stevige internationale presentie in Kaboel, want anders krijg je met die mannen te maken en dat wilden wij niet.?

?En nu, achteraf??

?Ja, ja, ja. Ik heb een Afghaanse vrouw ontmoet die zelf universitair geschoold is en die haar dochter niet naar school mocht laten gaan. Zo verschrikkelijk vond ik dat. Nu mogen de kinderen weer naar school.?

?Dankzij de bombardementen?? 

?Daar zijn we het over eens.?

?Heeft u dan geen spijt van uw tegenstem??

?De Amerikanen hebben niet gebombardeerd om Afghanistan te bevrijden. Ze wilden Osama Bin Laden te pakken te krijgen.?

?Met als bijkomend effect het herstel van de vrijheden.?

?Ja. En dat het bijkomend is, dat is juist het trieste.?

Het GroenLinkse Kamerlid worstelt zichtbaar met twee verschillende emoties. Zelf vluchtelinge voor de Iraanse mollahs, juicht haar hart nu er aan de ?stenen-tijdperkrepressie? van de Afghaanse schriftgeleerden met geweld een einde lijkt gekomen. Met veel pijn en moeite, zegt ze, is ze tot het besef gekomen dat geweld niet altijd en alleen maar tot geweldsescalatie hoeft te leiden. Het kan ook bevrijding brengen. Maar tegelijk heeft ze grote moeite met het feit dat Amerika de brenger van is van de verlossing en niet wat zij noemt ?de internationale gemeenschap?. Amerika ziet ze als de steun en toeverlaat van de foute regimes in het Midden-Oosten en als de zelfzuchtige wereldmacht voor wie de oliebelangen heel wat zwaarder wegen dan de mensenrechten.

Ik vraag haar of ze na 11 september zelf anders is gaan denken over de relatie tussen persoonlijke vrijheden en maatschappelijke veiligheid. Nee, zegt ze zeer beslist. Maar het heeft haar verbaasd en geschokt hoe snel andere mensen in dit deel van de wereld bereid zijn vrijheden op te geven waarvoor mensen in andere delen van de wereld bereid zijn gevangenschap te riskeren.

?Neem het aanhoudingsbevel. Daar wordt in een partij als het CDA nu heel makkelijk over gedaan. Of neem het recht op vereniging. Het is al voldoende om te zeggen dat die partij in Duitsland verboden is om ook hier een verbod op organisaties als de Koerdische PKK te bepleiten.? De bereidheid tot het nemen van repressieve maatregelen, denkt Farah Karimi, is plotseling veel en veel groter geworden. ?Ad Melkert pleit voor zero-tolerance beleid en dat doet Job Cohen ook. De roep om law en order is niet van de lucht.?

Farah Karimi: ?Wat je nu in Amerika ziet vind ik echt angstaanjagend. Als je moslim bent kun je, zonder dat je persoonlijk iets gedaan hebt, het land uitgezet worden of ten minste anders behandeld worden dan anderen. Er wordt daar gesproken van militaire tribunalen voor mensen die van terrorisme verdacht worden. Dat is een beroving van vrijheden die ik met alles zou willen bestrijden. Echt een aantasting van fundamentele burgerrechten.? Dichter bij huis, zegt Farah Karimi, in Duitsland, ?daar gaat het veel verder dan in Nederland, daar word ik gewoon griezelig van. In Duitsland is al voorgesteld om iedereen die binnenkomt en asiel aanvraagt door te laten lichten door het Bundesverfassungsamt, ook al rust er op zo iemand geen enkele verdenking.?

Ik zeg: ?U bent zelf uit Iran gevlucht vanwege de mensenrechtenschendingen. Ik kan me voorstellen dat u hier wel eens een Iraniër tegen het lijf loopt van wie u denkt, hoe hebben we die in godsnaam binnen kunnen laten? Het is toch ook in uw belang dat er goed en degelijk gecheckt wordt??

Farah Karimi zegt dat ze weinig in de wereld van Iraniërs verkeert, maar dat ze die verhalen wel eens hoort, ja. En dat er zeker Afghanen in Nederland wonen die een steunpilaar waren van pré-Talibanregimes die het met de mensenrechten ook zo nauw niet namen. Ze vindt niet dat die mensen uitgezet moeten worden. In Afghanistan is geen eerlijk proces mogelijk. Maar ze moeten wel berecht worden.

?Hier in Nederland??

?Ja. Hier in Nederland.?

Op de vrouw af vraag ik Farah Karimi of ze, al was het maar op grond van haar eigen ervaringen, van mening is dat het islamitisch gedachtegoed in het algemeen op gespannen voet leeft met westerse denkbeelden omtrent de man-vrouw verhouding, de inrichting van het onderwijs en de vrijheid van meningsuiting. Ze begint te zeggen dat generalisaties uit den boze zijn en dat we het fundamentalisme niet op één lijn moeten stellen met de islam als religie. ?Het is wel zo?, zegt ze, ?dat in de islam het publieke leven bepaald wordt door religieuze ideeën. Vijftienhonderd jaar geleden heeft de profeet Mohammed en na hem de kaliefen de normen en waarden bepaald die tot op de dag van vandaag het publieke leven vorm en inhoud geven. Vandaar dat de islam altijd het politieke element in zich heeft, want dat publieke is natuurlijk politiek.?

?En dus?? vraag ik.

?En dus heb ik die stelling ooit wel verdedigd, ja. Dat het concept van mensenrechten zoals wij dat kennen niet overeenkomt met de uitgangspunten van de islam als religie.?

?Ziet u de bevorderaar van de mensenrechten dan als een vanzelfsprekende bestrijder van de islam??

?Van de politieke islam, ja. Of het nou gaat om erfrecht of om de bestraffing van misdaden, dat zijn allemaal dingen die je vanuit de koran regelen kunt en dan niet alleen theoretisch. Ook de islam zou de scheiding tussen kerk en staat moeten respecteren.?

Farah Karimi zegt dat 11 september naar haar gevoel in Nederland een verwijdering tot stand gebracht heeft tussen autochtone en allochtone bewoners. ?Ikzelf moest me ineens gaan verdedigen, ik moest verklaringen geven, ineens was het verschil tussen wij en zij benoembaar als moslim of geen moslim. Voor veel jongeren was dat een schokkende ervaring, ze snapten er niks van, waarom? Mijn zoon van achttien kwam uit school, hij zei dat er plotseling heel anders naar hem werd gekeken. Ik denk dat er een groot verschil in belevenis zit tussen autochtonen en groepen allochtonen als het gaat om de haatgevoelens tegen Amerika, tegen het Westen, die in allerlei landen leven. Na 11 september is er geen ruimte meer in dit land om daarover te discussiëren. Als je niet meedeed aan de drie minuten stilte na de aanslagen kon je je baan kwijt raken. Zoals wij er tegen aankijken, hebben veel allochtonen gemerkt, hoe wij de dingen beleven, de dingen zien, daarvoor is geen plaats. In Nederland is er maar plaats voor één uiting. Dat het onbegrip onder allochtonen groter is geworden, dat kan ik met stelligheid beamen.?

Ze vertelt met ingehouden woede hoe haar in het Kamerdebat verhinderd werd om de vragen aan de regering te stellen die na afloop door ?Den Haag Vandaag? wél aan de minister gesteld mochten worden. De PvdA wilde helemaal geen open discussie, het PvdA-kamerlid Gerrit Valk hamerde haar gewoon af toen ze de regering om de bewijzen vroeg voor het aandeel van Osama Bin Laden in de aanslagen.

?Bent u nu overtuigd van zijn schuld??

?Gezien zijn relatie met de Taliban en gezien het feit dat de Taliban bereid waren om heel Afghanistan voor hem op te offeren, ja, dat is zo duidelijk, dat is wel evident, ja.?

?En vindt u dat hij de doodstraf verdient??

?Ik ben tegen de doodstraf.?

In de vraag alleen al ziet Farah Karimi de verharding terug die sedert 11 september is opgetreden. En het gemak waarmee er sindsdien met twee maten wordt gemeten. In alle gesprekken rond de instelling van het Internationale Strafhof wordt de invoering van de doodstraf als primitief en onwenselijk van de hand gewezen. Het gaat dan om vergrijpen als genocide, oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid. En dan zou nu de beramer van de aanslagen in Amerika wél rijp zijn voor de doodstraf?

?Ja?, zegt Farah Karimi als ik haar vraag naar de 15e mei, verkiezingsdag. ?In alle programma?s staan dezelfde uitwisselbare mooie woorden als het om de mensenrechten gaat. Maar als je een voorbeeld neemt dan zie je wat die woorden in feite betekenen. Juist omdat het zo gevoelig ligt in Nederland en juist omdat veel allochtone groepen daar niets van begrijpen heb ik de afgelopen jaren gedacht, laten we de mensenrechten en laten we het internationale recht nou eens als uitgangspunt nemen wanneer het gaat om Israël. En dan sta ik telkens weer stomverbaasd hoe al die partijen voor wie de wereld te klein is als er ergens anders iets gebeurt, de schendingen van mensenrechten en het internationale recht door Israël voor lief nemen. Als het om Israël gaat is alles geoorloofd. Hoe kan dat? Je hoeft niks te doen, je hoeft er maar een paar dagen rond te lopen om te zien hoe Israël als bezettingsmacht in de Palestijnse gebieden te werk gaat. Ik kan me niet voorstellen dat de Nederlandse partijen die aan de Israëlische schendingen voorbij gaan iets dergelijks zouden accepteren als het in een ander land gebeurde.?

Een consequent mens, wil ze maar zeggen, rest qua mensenrechten geen andere keuze dan op 15 mei GroenLinks te stemmen.

Farah Karimi: ?Ik zal met hand en tand een heleboel dingen op het terrein van burgerrechten en vrijheden verdedigen die veel mensen in het westen blijkbaar gemakkelijk bereid zijn op te geven. Ik heb er duur voor betaald om van die vrijheden te genieten. Voor veel mensen hier zijn ze zo vanzelfsprekend geworden dat ze er, omwille van de schijn van een grotere veiligheid, lichtvaardig afstand van willen doen.?

Gerard van Westerloo