Asielbeleid EU vooral versterking Fort Europa

Trefpunt, woensdag 27 oktober 1999
Door Farah Karimi lid Tweede Kamer voor GroenLinks

DE EUROPESE landen hebben talloze maatregelen getroffen om migranten en vluchtelingen te beletten de EU binnen te komen. Hoewel de mensensmokkel hierdoor is uitgegroeid tot een bloeiende sector, hebben ze het asiel- en migratievraagstuk in dit werelddeel niet wezenlijk beïnvloed. Europa lijkt nu te beseffen dat alleen een samenhangend buitenlands en toelatingsbeleid een oplossing kan bieden voor het migratievraagstuk. Het wil een structurele oplossing voor het asielvraagstuk bieden door de vluchtoorzaken aan te pakken.
Deze lovenswaardige ambitie benadrukt de linkse politiek al jaren als enige echte oplossing voor het migratievraagstuk: zorgen dat mensen niet gedwongen zijn hun land te verlaten. Morgen bespreekt de Tweede Kamer met premier Kok de resultaten van de Top van Tampere, de Finse stad waar de leiders van de EU anderhalve week geleden bijeenkwamen. Tijdens de onderhandelingen over een Europees asielbeleid zijn actieplannen voor zes herkomstlanden goedgekeurd. Ze zijn opgesteld door de Werkgroep op Hoog Niveau (een groepje topambtenaren) en bevatten een analyse van de situatie in een herkomstland en conclusies over te nemen maatregelen. Gelet op de gewekte verwachtingen is de inhoud van de plannen ontluisterend: de situatie in de landen van herkomst wordt slechts betreurd en alle concrete acties richten zich op het verminderen van het aantal asielzoekers in Europa. Neem bijvoorbeeld de actieplannen voor Afghanistan en Irak.
Over Afghanistan is de Werkgroep somber. Mensenrechten worden op grote schaal geschonden, vrouwen van hun rechten beroofd. De strikte interpretatie van de sharia (wetten ontleend aan de koran) zorgt voor executie of lijfstraffen zonder eerlijk proces.
De Werkgroep onderzoekt de opvang voor Afghaanse vluchtelingen in de regio. Ze concludeert dat de 1,2 miljoen Afghanen zich in Pakistan vrijelijk kunnen vestigen en bewegen, maar verzuimt aan te vullen dat dit ook geldt voor de Taliban, die de vrije hand heeft in afrekeningen met Afghaanse vluchtelingen. Wel vermeldt ze dat risicogroepen als opgeleide vrouwen, politieke opposanten en leden van minderheidsgroepen in Pakistan geen adequate bescherming vinden. In een politiek instabiel klimaat zoals in Pakistan, waar zich recent nog een staatsgreep voltrok, zijn vluchtelingen de kwetsbaarste burgers. De vluchtelingenorganisatie van de VN (UNHCR), kan geen garanties bieden omdat ze simpelweg geen geld en menskracht heeft.
Iran, als mensenrechtenschender zelf ook een beduchte producent van vluchtelingen, telt 1,4 miljoen Afghaanse vluchtelingen. Binnengekomen na 1992 betekent dat voor een Afghaan een illegaal bestaan in Iran. Zelfs die betrekkelijke rust is hun niet gegund, wat blijkt uit een recente deportatie van 50.000 vluchtelingen naar Afghanistan. Ook hier heeft de UNHCR beperkte mogelijkheden.
De opvang van Afghaanse vluchtelingen in de omliggende landen die het leeuwendeel voor hun rekening nemen, staat dus onder druk. Toch richt de Werkgroep alle maatregelen op opvang in de regio en het tegengaan van doorreizen naar West-Europa, zoals blijkt uit stationering van immigratieambtenaren en ondersteuning van de opvanglanden bij fraude met reisdocumenten en de opvang van vluchtelingen. Afspraken moeten het terugsturen van Afghaanse vluchtelingen naar Pakistan of Iran vergemakkelijken.
Maatregelen om de mensenrechtensituatie in Afghanistan te verbeteren, beperken zich echter tot steun aan VN-vredesinspanningen, aandringen op een staakt-het-vuren en handhaven van het wapenembargo.
Ook over het regime van Saddam Hussein is de Werkgroep vernietigend. Buitengerechtelijke arrestaties en executies zijn aan de orde van de dag. In Irak heerst een sfeer van angst. De internationale sancties hebben het land op het welvaartsniveau van een ontwikkelingsland gebracht.
Sinds de Golfoorlog is Noord-Irak in handen van de Koerdische partijen. De onderlinge strijd frustreert de samenlevingsopbouw en het vertrouwen in een vreedzame toekomst. Volgens de UNHCR is vestiging in Noord-Irak alleen een optie voor Irakezen die daar relaties hebben. In Iran verblijft een half miljoen Irakese vluchtelingen, wat in combinatie met de Afghaanse vluchtelingen problemen oplevert. Jordanië en Syrië vangen zowel enorme aantallen Palestijnse als Irakese vluchtelingen op.
Turkije, waar de Koerden toch al geen geliefde bevolkingsgroep vormen, wil de vluchtelingen alleen tijdelijk toelaten. De UNHCR tracht als vangnet te fungeren door asielzoekers te screenen. Ook hier zijn de beleidsconclusies van de Werkgroep verbluffend. Alle maatregelen worden ingezet om de doorreis van Irakezen naar West-Europa te blokkeren. Turkije zou hiertoe zijn grenzen beter moeten controleren en meer Irakezen moeten opvangen. Om de Turkse asielprocedure te verbeteren, stelt de Werkgroep voor om lezingen te geven aan ambtenaren die beslissen over toelating. Daarnaast zou Turkije Irakezen vanuit West-Europa moeten overnemen, al dan niet als doorreisland naar Noord-Irak. Als oplossing voor de mensenrechtensituatie in Irak stelt de Werkgroep slechts voor om de bespreking van de situatie in Irak voort te zetten.
Als de voorliggende plannen de ambities van de EU weerspiegelen, is er geen reden tot optimisme. Ondanks mooie beloften leggen ze de enige drijfveer van de Unie bloot: Fort Europa moet versterkt!
Hoewel de EU-leiders de conclusies van de Werkgroep hebben aanvaard, zou de analyse ook heel andere conclusies rechtvaardigen: asielzoekers uit de genoemde landen hebben een goede reden om hun land te verlaten. De problemen in de herkomstlanden kennen een lange geschiedenis en zijn onderhevig aan een eigen dynamiek. Hoewel actief zoeken naar oplossingen geboden is, is het naïef te denken dat er met enkele beheersmaatregelen iets op korte termijn zal veranderen. De Unie zou een langetermijnstrategie moeten ontwikkelen voor veranderingen in de landen van herkomst.
Maar zolang de mensenrechten in deze landen nog niet worden gerespecteerd, is bescherming geboden. De omliggende landen nemen de meeste vluchtelingen op. Gelet op de spankracht en de gebrekkige bescherming, zijn echter niet alle vluchtelingen daar veilig. Het is niet meer dan logisch dat de EU de beschermingscapaciteit van deze landen en de UNHCR versterkt. Een regionale benadering verdient hierbij de voorkeur, omdat politieke instabiliteit zich meestal niet beperkt tot één land.
Deze inspanningen ontslaan Europa echter niet van de plicht om ook de eigen verantwoordelijkheid te dragen in het bieden van adequate bescherming. Dat doet het niet met maatregelen die het vluchtelingen onmogelijk maakt de Unie binnen te komen. Nu de EU-leiders alleen de huidige voorstellen van de Werkgroep overnemen zullen ze op den duur opnieuw constateren dat een migratiebeleid zonder aanpak van de vluchtoorzaken niets oplevert.

Copyright: Algemeen Dagblad