Europa liet kans lopen in kwestie Öcalan
21 januari 1999 (pagina 9)
Opinie: FARAH KARIMI
De aanhouding van Abdullah Öcalan (leider van de PKK, de Koerdische verzetsbewegingin Oost-Turkije) in Italië is uitgelopen op een politiek blamage voor de Europese Unie.
Duitsland, dat verantwoordelijk was voor het opsporingsbevel, trok zich schielijk terug om de openbare orde in eigen land niet in gevaar te brengen. De regering vreesde bij de uitlevering van Öcalan voor onlusten in de Turkse gemeenschap die, inclusief 500 duizend Koerden, 2,5 miljoen mensen telt. Italië stond in zijn hemd en moest constateren dat een gemeenschappelijk Europees beleid alleen op papier bestaat.
Geen van de lidstaten durfde de vingers te branden aan Öcalan, geen van de lidstaten durfde de aanhouding van Öcalan te koppelen aan een nieuwe kritische dialoog over het Koerdisch-Turkse conflict. Ook tijdens de Top van Wenen, eind 1998, durfden de Europese leiders geen politieke uitspraken te doen. Öcalan werd afgedaan als een juridisch probleem, en Italië moest maar voor een oplossing zorgen.
Het Turkse leger schendt op grove wijze de mensenrechten, Koerden hebben geen bestaansrecht, dorpen worden platgebrand, bewoners vermoord. Door de strategische ligging van Turkije, zijn NAVO-lidmaatschap en de VS als machtig bondgenoot, wordt de verwerpelijke rol van Turkije in het conflict oogluikend toegestaan.
Ook de PKK schendt de mensenrechten op ernstige wijze. Voormalige PKK'ers die geen heil meer zien in een gewapende strijd worden vervolgd. De PKK is ook verantwoordelijk voor het opzettelijk en willekeurig doden van burgers en gevangenen.
Er is echter één wezenlijk verschil. Na zijn aanhouding in Italië zei Öcalan bereid te zijn zich voor een Internationaal Gerechtshof te verantwoorden, en te trachten een wezenlijke oplossing voor het conflict te vinden door middel van dialoog. En onlangs heeft hij het gebruik van geweld openlijk afgezworen.
De Turkse generaals blijven echter volhouden dat de Koerden zich schuldig maken aan terrorisme en separatisme en alleen met geweld kunnen worden bestreden.
Gelukkig voor de Europese Unie is Öcalan vertrokken naar een onbekend land buiten de EU. De leiders van de EU kunnen weer opgelucht ademhalen. De EU had niet de politieke moed en de wil een oplossing te vinden voor Öcalan en daaraan gekoppeld de Koerdische kwestie.
Ook de Nederlandse regering heeft zich terughoudend opgesteld. Het argument dat de aanhoudingen eventuele berechting van Öcalan alleen een juridische kwestie is, snijdt geen hout. Juist nu was er een mogelijkheid de Koerdische strijd op de politieke agenda te plaatsen en een kritisch dialoog aan te gaan met Turkije, ook gezien de wens van Turkije zich aan te sluiten bij de EU.
De EU had een belangrijke rol kunnen vervullen bij het vinden van een oplossing voor de Koerdische kwestie, maar heeft die kans laten liggen. Nog steeds biedt een internationale berechting van Öcalan in de EU een mogelijkheid om de politieke dimensies van de Koerdische kwestie op de agenda te zetten.
Nu dreigt de situatie te ontstaan dat de PKK alleen nog de gewapende strijd als uitweg ziet.
Farah Karimi is lid van de Tweede Kamerfractie van GroenLinks.
Copyright: de Volkskrant