Een moedige Blair zou nu opstappen

15 maart 2003 (pagina 9)
Opinie Joost Lagendijk en Farah Karimi

Joost Lagendijk en Farah Karimi zijn europarlementariër respectievelijk Tweede-Kamerlid voor GroenLinks.

Frankrijk trotseert Amerika inzake Irak en gedraagt zich als supermacht. Gepaster is datde EU die rol gaat spelen, menen Farah Karimi en Joost Lagendijk.

De Franse president Chirac is een roekeloze populist, aldus Fokke Obbema (Forum, 12 maart). DeBritse premier Blair daarentegen is een dappere getuigenispoliticus, volgens Ralf Dahrendorf(Forum, 13 maart). Daar valt weinig op af te dingen, maar het gaat in de kwestie-Irak om meerdan karakter.
De moed van Blair is een betere zaak waardig. Hij verdedigt het onverdedigbare, een preventieveaanval op Irak die ondoelmatig, disproportioneel en vooralsnog ook onwettig is. Dahrendorfonderkent de risico's van zo'n oorlog, de 'onmogelijkheid om een duurzame vrede te scheppen',maar stapt daar merkwaardig onverschillig overheen. Heiligt Blairs morele doel, de verwijdering vaneen dictator, alle middelen, alle averechtse gevolgen, alle dode Irakezen? Om maar te zwijgen vanandere potentiële oorlogsslachtoffers, zoals Palestijnen en Israëli's, de democratie in Turkije, destrijd tegen het terrorisme en de geloofwaardigheid van de Verenigde Naties?

De standvastigheid waarmee Chirac pleit voor een vreedzame oplossing, voor voortzetting van dewapeninspecties nu die effectief blijken, verrast waarschijnlijk ook hemzelf. Maar de grote publiekebijval voor zijn verzet tegen een oorlogsresolutie in de Veiligheidsraad maakt het moeilijk om metalsnog te zwichten voor het Amerikaanse powerplay. Daarmee zou hij de VN niet redden, zoalsObbema betoogt, maar degraderen tot wijwaterkwast voor Amerikaans avonturisme. Nu gloort voorChirac het geschiedenisboek: als inspirator van nieuw Europees zelfbewustzijn.

Daaraan heeft ook Schröder bijgedragen. Voor een opportunist is hij opvallend consequent. Andersdan verwacht, heeft hij na de verkiezingscampagne zijn Nein tegen een aanval op Irak nietingeslikt. De breuk lijkt definitief: Berlijn koerst niet meer op het kompas van Washington.

Mogelijk herijkt ook Londen zijn transatlantische betrekkingen. Want de solidariteit met Washingtonheeft Blair niet gebracht wat hij verwachtte. Geen Europese leidersrol, maar groeiend isolement,ook in eigen land en partij. Geen Amerikaans respect voor de VN, maar louter lippendienst gevolgddoor de botte mededeling dat Washington van niemand toestemming nodig heeft om aan te vallen.Geen VN-mandaat voor de oorlog, maar hoogstens een 'morele meerderheid' in de V-raad die dooromkoping en chantage tot stand komt. Geen begrip in Washington voor de pijnlijke vraag of Britsesoldaten zich zonder VN-mandaat blootstellen aan vervolging door het Internationale Strafhof, maarAmerikaanse sabotage van dat hof. Geen bewondering voor de Britse militaire kracht, maardefensieminister Rumsfeld die het ook zonder Britse hulp redt in Irak. Naar schoothondjes wordtzelden geluisterd.

Blair heeft overschat wat het Verenigd Koninkrijk in z'n eentje gedaan kan krijgen van eenautistische Amerikaanse regering. Hij onderschatte hoeveel krediet de Amerikaanse regering methaar unilateralisme en wapengekletter verloren heeft in Europa. Het moedigste wat Blair nu kandoen, is aftreden.
De VS zijn niet gebaat bij schoothondjes, maar bij zelfbewuste partners die met hen van meningdurven verschillen.

Maar ook bij Chirac dreigt zelfoverschatting. De indruk kon ontstaan dat de wereld tweesupermachten telt: de VS en Frankrijk. Dat is onjuist. De supermachten die tegenover elkaar staan,zijn de VS en de publieke opinie in de rest van de wereld. Frankrijk spreekt in de V-raad voor eengroot deel van Europa, maar dat wil geen Franse hegemonie als alternatief voor Amerikaansedictaten. Zelfs de grootste lidstaten van de EU zijn een maatje te klein voor het wereldtoneel. OokFrankrijk kan, valt te vrezen, een oorlog tegen Irak niet meer voorkomen.

We maken meer kans om Amerika ooit tot rede te brengen, wanneer niet Frankrijk namens Europa,maar Europa mede namens Frankrijk handelt. De Europese Conventie, het forum vanparlementariërs en regeringsvertegenwoordigers dat een grondwet voor de EU ontwerpt, zetschuifelende pasjes naar een gezamenlijk buitenlands beleid, waar flinke stappen geboden zijn. DeEuropese burgers lopen voor op hun politici.

Copyright: de Volkskrant