Hulpmiddel voor beter en rechtvaardiger leven

Ontwikkelingshulp is geen panacee, maar kan voor miljoenen mensen wel het verschil maken tussen leven en dood, hoop en vernedering, betoogt Farah Karimi.

Heeft ontwikkelingssamenwerking nog wel zin? Al geruime tijd voeren de sceptici de boventoon in dit debat. Na mijn eerste honderd dagen als algemeen directeur van Oxfam Novib ga ik de discussie daarover graag aan.

De sceptici wijzen terecht op problemen met corruptie, zwak bestuur, gebrekkige infrastructuur.

Vervolgens slaan ze kort de bocht om: dus levert ontwikkelingsgeld geen bijdrage aan armoedebestrijding.

Zij gaan eraan voorbij dat deze problemen juist vaak een gevolg zijn van armoede, een gebrek aan onderwijs en organisatie in een land.

De ontwikkelingsorganisaties reageren nauwelijks op de negatieve kritiek op hun werk. Het lijkt wel of ontwikkelingssamenwerking geen verdedigers meer heeft.

De ontwikkelingswerkers, zich bewust van de complexiteit van hun werk en wetend dat oneliners hun dilemma's, ervaringen en inzet nooit afdoende kunnen weergeven, hebben zich teruggetrokken in hun schulp. Dat versterkt de indruk van een gesloten sector, overtuigd van zijn eigen gelijk.

Drie voorbeelden sterken mij in mijn overtuiging dat ontwikkelingssamenwerking nodig is en werkt. Hulp is niet dé oplossing voor alle vraagstukken van armoede, uitsluiting en onrecht, maar ze kan wel een bijdrage leveren aan rechtvaardiger verhoudingen. ? Mijn eerste reis ging naar India, dat economisch steeds meer successen boekt. Indiase bedrijven nemen westerse bedrijven over. Bij kennismigranten denken we vooral aan ICT-werkers uit India. Met 300 miljoen armen kent India ook nog steeds een groot armoedeprobleem.

Zij profiteren niet van de ontwikkeling van het land.

Oxfam Novib steunt al meer dan 30 jaar onafhankelijke organisaties in India, die bijvoorbeeld met succes het onderwijs op het platteland hebben ontwikkeld. Ik ontmoette vrouwen die 15 jaar geleden met een zelfhulpgroep met microkrediet waren begonnen en nu voldoende inkomsten hebben, eigen bedrijfjes hebben opgericht en blaken van zelfvertrouwen. De eerste kiem voor het project was gelegd door een organisatie die door Novib werd gesteund. ? Het bezoek van de Braziliaanse president Lula aan Nederland gaf mij een andere bevestiging van het belang van ons werk. Lula had nadrukkelijk gevraagd om een ontmoeting met de vertegenwoordigers van FNV, ICCO en Oxfam Novib.

Deze organisaties hadden ? voordat hij president werd ? zijn strijd voor sociale rechtvaardigheid en voor de rechten van de armen gesteund. De waardering die hij voor Nederland heeft uitgesproken, gold niet alleen de regering en het bedrijfsleven dat grote investeringen doet in Brazilië, maar ook de rol van maatschappelijke organisaties. Oxfam Novib heeft het gesprek met Lula evengoed mede gebruikt om kritisch met de president van gedachten te wisselen over het beleid ten aanzien van biobrandstoffen. Brazilië loopt daarin voorop, maar wij willen een pas op de plaats maken, gezien de vele milieuproblemen en de stijgende voedselprijzen. ? Het laatste voorbeeld is Zimbabwe, dat alle potentieel heeft een welvarend land te zijn, maar dat vanwege slecht beleid en wanbestuur van het regime van Mugabe gebukt gaat onder economische malaise en massale mensenrechtenschendingen.

Tijdens een kort bezoek werd mij duidelijk gemaakt dat de winst van de oppositie in de recente verkiezingen mede te danken is aan het werk van organisaties, die al jarenlang door Oxfam Novib worden gesteund. Zij hebben bijgedragen aan de bewustwording van Zimbabwanen.

Ondanks de verwoede pogingen van Mugabe dit te voorkomen, hebben de kiezers zelfbewust gebruik gemaakt van hun rechten.

Het onrecht in Zimbabwe duurt nog voort, maar de kiem voor verandering is gelegd. En de roep om onze solidariteit en steun was luid en duidelijk te horen.

Natuurlijk kunnen sceptici mij met evenveel voorbeelden van mislukte projecten om de oren slaan.

Ik bestrijd ook niet dat er fouten worden gemaakt. Ik voel me echter verplicht aan alle vrouwen en mannen die strijden voor een beter leven en rechtvaardiger verhoudingen om de ontwikkelingssamenwerking te verdedigen. Ontwikkelingssamenwerking is geen antwoord op alle problemen, maar kan voor miljoenen mensen wel het verschil maken tussen leven en dood, hoop en vernedering.

Farah Karimi is sinds 1 februari 2008 algemeen directeur van de ontwikkelingsorganisatie Oxfam Novib.